Document Type : Original Article
Subjects
تأمین انرژی سازگار با محیطزیست یکی از بزرگترین نگرانیها است. انرژی فسیلی همچنان نقش مهمی در تأمین انرژی موردنیاز ما برای مدت طولانی ایفا خواهد کرد. با این حال، در اثر سوزاندن ذغالسنگ به منظور تولید یک کیلووات بر ساعت[1] برق، بهطور متوسط 1000 گرم CO2 وارد جو کره زمین میشود که منجر به افزایش گرمای زمین میشود. یکی از چالشها و هزینههای اصلی تولید فولاد به روش کورههای قوس الکتریکی که صنایع فولاد ایران نیز با آن مواجهاند، مصرف الکترود گرافیتی است. به گونهای که به ازای تولید هر تن فولاد با این روش، بهطور میانگین 2 الی 5/2 کیلوگرم الکترود گرافیتی مصرف میشود[1،2].
سه روش برای تولید کک نفتی خام وجود دارد که شامل ککسازی فلکسی، تأخیری و سیال است. هدف ککسازی به روش فلکسی به حداکثر رساندن تولید هیدروکربنهای مایع است. در این روش، گازهای حاصل از فرآیند با هوا ترکیب شده و بخارات و گازهای حاصل بهعنوان سوخت استفاده میشود[3]. ککسازی تأخیری رایجترین تکنولوژی در صنعت پالایش برای استفاده از برشهای سنگین نفتی است که هدف آن تبدیل تهماند سنگین به محصولات سبک بوده و کک حاصل بهعنوان سوخت استفاده میشود. کک تأخیری دارای 15-5 درصد رطوبت، 12-8 درصد مواد سبک و فرار است. این کک به شکل کلوخهای، سیاه رنگ و متخلخل است. اندازه کلوخههای آن معمولاً قطری کمتر از 5/1 سانتیمتر دارد[4]. هدف ککسازی به روش سیال، تبدیل تهماندههای حاصل از برج اتمسفریک برج خلا به مایعات سبک، گاز و کک است. در کک سازی سیال، در حدود 20 درصد کک در واحدهای مربوط به تولید برای تامین حرارت مورد نیاز فرآیند سوخته میشود. بنابراین کک کمتری نسبت به کک سازی تأخیری ساخته میشود. کک سیال از لحاظ فیزیکی کروی شکل است (در حدود 8/1 اینچ قطر دارد). به دلیل ساختمان خاص فیزیکی این ماده که شامل لایههای سخت ازمواد کربنی است، عمل کلسینه کردن آن سختتر از کک تأخیری است[5].
یکی از مواد اولیه در صنعت آلومینیوم کک نفتی است که برای ساخت آند مورد استفاده در سلولهای احیاء کاربرد دارد. در پالایشگاهها برای بدست آوردن محصولات مایع سبکتر و با کیفیت بالاتر، اقدام به کاهش کربن مایعات سنگین میکنند که این کربنها به کک تبدیل میشوند و کاربردهای صنعتی و سوختی دارند. کیفیت کک نفتی مورد استفاده در صنعت تأثیر زیادی در هزینه تمام شده تولید محصولات دارد و کیفیت کک نفتی مورد استفاده برای ساخت آند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است[6].
در این پژوهش سعی بر این شده است که در طی چندین آزمایش، دما و فشار افزایش و کاهش داده شود تا اهداف زیر محقق شوند:
1- بدست آوردن دمای بهینه برای تولید ککی با دانسیته بالا و مطلوب از لحاظ اقتصادی و از لحاظ کمیت و کیفیت
2- بدست آوردن فشار بهینه برای تولید ککی با دانسیته بالا و مطلوب از لحاظ اقتصادی، کمیت و کیفیت
3- بدست آوردن میزان بازدهی مطلوب (تولید ککی با دانسیته بالا) در دما و فشار بهینه
در جدول 1، ترکیبات کک نفتی در سه کشور ایالات متحده آمریکا، آلمان و ایران ذکر شده است. به علاوه به محدوده استاندارد هر ترکیب هم اشاره شده است.
جدول1- ترکیب کک نفتی و ویژگیهای استاندارد آن[3]
Table 1-The composition of petroleum coke and its standard characteristics [3]
|
Standard range |
Iran |
Germany |
USA |
Concentration (wt%) |
|
80-95 |
87.3 |
88.2 |
88.6 |
Carbon |
|
0.2-6 |
2.07 |
0.46 |
1.02 |
Sulfur |
|
1.2-1.6 |
1.21 |
- |
- |
Density |
|
0.1-1 |
0.37 |
0.26 |
0.73 |
Ash |
از مصارف الکترود گرافیتی میتوان به فولادسازی کوره قوس الکتریکی، الکترود و برسهای مختلف الکتریکی، کاربرد در نیمههادیها و در مواد آببندی اشاره کرد. بهعلاوه، کک نهتنها بهعنوان یک ماده رسانا، بلکه بهعنوان یک ماده خازنی با سطح متخلخل توسعه یافته نیز استفاده میشود[7].
مواد، تجهیزات مورد استفاده در آزمایش
قیر عمدتاً از مولکولهای هیدروکربن تشکیل شده است و حاوی اتمهای گوگرد، نیتروژن و اکسیژن است[8]. قیر همچنین حاوی مقادیر کمی از فلزات مانند نیکل، وانادیم، آهن، کلسیم و منیزیم است که در جدول 2 قابل مشاهده است.
جدول 2- مواد تشکیلدهنده قیر
Table 2- Ingredients of bitumen
|
ITEM |
% |
|
Carbon |
82-88 |
|
Hydrogen |
8-11 |
|
Oxygen |
0-1.5 |
|
Sulfur |
0-6 |
|
Nitrogen |
0-1 |
[1] kW/h