Document Type : Original Article
Subjects
محفظههای احتراق در موتورهای توربین گاز هوایی، نقشی کلیدی در کارایی و عملکرد کلی موتور دارند. طراحی این بخشها نیازمند تلفیق دانشهای چندهدفه مهندسی است، زیرا باید تعادل میان راندمان احتراق، کاهش آلایندهها، و استحکام سازهای و غیره در شرایط سخت کاری برقرار شود. در این مقاله، با تلفیق طراحی مفهومی و بهینهسازی طراحی چندهدفه، چگونگی دستیابی به طراحیهای بهینه محفظه احتراق بررسی شده است. این رویکرد به مهندسان امکان میدهد تا با استفاده از ابزارهای مدرن، مفاهیم اولیه طراحی را با تحلیلهای چندگانه ترکیب کرده و راهحلهایی جامع برای چالشهای طراحی ارائه دهند.
یکی از پرکاربردترین موتورهای مورد استفاده در صنایع هوایی جهان، موتور CFM56 ساخت شرکت جنرال الکتریک است. این موتور در هواپیماهای مسافربری ایرباس و بوئینگ کاربرد زیادی دارد. تا به امروز، نسخههای متنوعی از این موتور، معرفی و مورد استفاده قرار گرفته است. جدول 1، مشخصات نسخههای مختلف این موتور بههمراه کاربرد آنها را نشانمیدهد [1].
جدول 1- نسخههای مختلف موتور CFM56 [1]
Table 1- Different CFM 56 engine versions [1]
|
Version |
thrust (lb) |
application |
|
CFM56-3-B1 |
20000 |
B737-300/-500 |
|
CFM56-3-B2 |
22000 |
B737-300/-500 |
|
CFM56-3-C1 |
23500 |
B737-400 |
|
CFM56-3-B1-Dearated |
18500 |
B737-500 |
اصلیترین مدلهای طراحی محفظه احتراق، توسط سویر [2]، لفوبره [3] و متینگلی [4] بهترتیب در سالهای 2018، 2010 و 1985 ارائهشده است. روشهای ارائهشده در تحقیقات فوق، اصلیترین منابع طراحی محفظه احتراق توربینهای گاز هوایی را تشکیل میدهند.
در سال 2004، کونرادو و همکاران [5]، یک مدل کامل از طراحی مفهومی برای محفظه احتراق توربینهای گاز ارائه دادند. درنهایت طرح پژوهش نیز با استفاده از نرمافزار دلفی[1] برای یک محفظه احتراق نمونه، اعتبارسنجی شدهاست.
دستیابی به یک طرح جامع برای تحلیل آلایندههای محفظه احتراق، نیاز به درنظر گرفتن پدیدههای پیچیدهای از جمله احتراق، انتقال حرارت، نوع سوخت و شرایط کاری موتور، اعم از فشار و دمای ورودی و پیشگرم دارد. لذا بررسی این مدل با استفاده از روشهای طراحی و بدون شبیهسازی اهمیت بالایی دارد. رضوانی در سال 2010 [6]، پژوهشی با موضوع فوق و تحت رساله دکتری انجام داده است. موتور بررسی شده در تحقیق فوق، CFM56 بوده و مطالعات برای این موتور اعتبارسنجی شدهاست.
در سال 2016، مارک و همکاران[7]، طراحی و آنالیز یک محفظه احتراق حلقوی موتور توربوفن با بایپس پایین برای یک هواپیمای جت تمرینی صورت دادند. بعد از طراحی محفظه احتراق فوق، یک مدل هندسی با ابعاد طراحی شده ترسیم و با استفاده از نرمافزار انس یس سیافایکس[2] مورد تحلیل قرار گرفته است. جهت مدلسازی احتراق در نرمافزار حاضر، از مدل نرخ اضمحلال گردابه[3] بهره برده شدهاست. درنهایت با اعتبارسنجی شبیهسازی انجام شده با محاسبات، مشخصات هندسی طرح، جهت بهینه شدن شرایط آیرودینامیکی و انتقال حرارت، اصلاح شدهاست.
از آنجایی که طراحی مفهومی محفظه احتراق، توانایی بهینهسازی تعداد بیشتر از یک پارامتر همزمان را نداشته و همچنین نیاز به بررسی تأثیر همزمان برخی پارامترها روی عملکرد از اهمیت بالایی برخوردار است، استفاده از بهینهسازیهای چندهدفه در سالهای اخیر بسیار مورد اهمیت قرار گرفته است.
در سال 2017، صبوحی و امی [8]، رویکرد استفاده شده در تحقیق رضوانی را ادامه داده و طراحی مفهومی محفظه احتراق موتور توربین گاز هوایی فوق را با استفاده از رویکرد بهینهسازی چندهدفه انجام دادند. در این پژوهش، روشهای متداول طراحی مفهومی محفظه احتراق، همراه با مدل سیآران[4] نرمافزار کمکین[5] و همچنین استفاده از الگوریتم بهینهسازی چندهدفه گمولتیآبج[6] در متلب ترکیب شدهاست. متغیرهای بهینهسازی انتخاب شده در تحقیق حاضر، تعیینکننده مکان سوراخهای رقیقسازی ردیف اول و دوم و همچنین سطح مقطع آنها است. درنهایت بهینهسازیهای صورتگرفته، عملکرد محفظه احتراق جدید، منجر به کاهش 18 درصدی آلاینده ناکس و 1 درصدی آلاینده مونوکسید کربن شدهاست. بهینهسازیها برای دو موتور CFM56 و E3 انجام شدهاست.
درک تأثیرات مستقیم پارامترهای مهم عملکردی محفظه احتراق موتورهای هوایی روی یکدیگر بهدلیل پیچیدگی و غیرخطی بودن پدیدههای درگیر و همچنین تعارض الزامات در فرآیند طراحی، با استفاده از روشهای متداول طراحی امکانپذیر نیست [8].
[1] Delphi
[2] Ansys CFX
[3] Eddy dissipation model
[4] CRN
[5] Chemkin
[6] gamultiobj