Document Type : Original Article
Subjects
با مصرف انبوه انرژی فسیلی و گرم شدن روزافزون آب و هوای جهانی، سوخت پاک و تجدیدپذیر هیدروژن برای جایگزینی انرژی فسیلی با انتشار کربن بالا ضروری است. هیدروژن سوختی پاک با چگالی انرژی بالا و قابل حمل است، در حال تبدیل شدن به یکی از حاملهای انرژی جایگزین ایده آل در قرن بیست و یکم است. هیدروژن برای کربن زدایی چندین صنعت از جمله صنایع سوخت بر، حمل و نقل و تولید برق ضروری است. کلید پیشرفت انرژی هیدروژن، حل مشکل تولید هیدروژن با مصرف انرژی کمتر است ]1-4[.
روشهای زیادی مانند ریفرمینگ بخار متان[1]، الکترولیز آب بادی (یا خورشیدی)، تبدیل به گاز و الکترولیز در دمای بالا برای تولید هیدروژن میتوان استفادهکرد. با این حال، 95 درصد از هیدروژن تولید شده در حال حاضر از ریفرمینگ بخار متان میآید، که هیدروژن را از متان با دنبالهای از فرآیندهای کاتالیزوری که در فشارها و دماهای بالا انجاممیشود، تولید میکند [9-5]. ریفرمینگ بخار متان، بهعنوان یک فناوری صنعتی برای تولید هیدروژن، دارای مزایای بسیاری است. بهعنوان مثال، استفاده از متان بهعنوان یک واکنشدهنده، که سرشار از ذخایر مواد خام است، میتواند اثر گلخانهای ناشی از این گاز را کاهش دهد [10]. علاوه بر این، گاز سنتز[2] بهدستآمده از فرآیند ریفرمینگ، نسبت مولی کمتر از یک دارد و میتواند بهعنوان منبع اولیه برای سنتز هیدروکسیل مورد استفاده قرار گیرد [11]. پس از آن، فرآیند ریفرمینگ بخار متان، گرمای واکنش زیادی را آزاد میکند که میتواند بهعنوان یک ذخیرهسازی و تبدیل انرژی استفاده شود. در نهایت، در مقایسه با ریفرمینگ دیاکسید کربن متان، ریفرمینگ بخار متان میتواند بهطور مؤثر مسئله رسوب کربن را در فرایندی که منجر به غیرفعالسازی کاتالیزور میشود، حل کند [12]. کوره ریفرمر شامل یک محفظه احتراق، لولههای مملو از کاتالیست نیکل بر پایه آلومینا و تونلهایست که گاز حاصل از احتراق را بهسمت بیرون محفظه احتراق، هدایت میکند. گرمای لازم جهت انجام واکنش با استفاده از مشعلهایی که در کوره تعبیهشده، تأمین میشود. ریفرمینگ بخار مستلزم واکنش هیدروکربن با بخار در دمای بالا در بستر کاتالیزور است که منجر به تولید هیدروژن میشود. فرآیند ریفرمینگ، در داخل لولهها، که گاز طبیعی همراه با بخار آب در حضور کاتالیزورهای مبتنی بر نیکل واکنش میدهد، صورتمیگیرد. زنجیره واکنشها در داخل لولهها عبارتند از [13]:
|
(1) |
|
|
|
(2) |
|
CH4 |
|
(3) |
|
|
محفظه احتراق دارای مشعلهایی برای تأمین گرما برای واکنشهای ریفرمر متان بخار گرماگیر در لولهها است. با توجه به اینکه در کوره ریفرمر بیش از 95 درصد انتقال حرارت، از نوع تابشی است و بهدلیل گرماگیر بودن واکنش در داخل لولهها، ضریب نشر یکی از پارامترهای مهم در بازدهی کوره و تولید هیدروژن در لولهها است. به همین علت استفاده از پوششهای سرامیکی با ضریب نشر بالا، سبب جذب گرمای زیاد در لولهها و دمای دود میشود.
بسیاری از شبیهسازیهای موفق [3]CFD توسط محققان برای کورههای صنعتی انجام شدهاست [14]. لائو و همکاران [15] یک راکتور ریفرمر متان بخار در مقیاس صنعتی (لوله ریفرمر) را از طریق CFD شبیهسازی کرد. متعاقباً، آنها سه طرح کنترل بازخورد مختلف را طراحی و ارزیابی کردند تا میانگین وزنی منطقه را تعیین کنند. آگویر و همکاران [16] یک کوره ریفرمر صنعتی، با 336 لوله را با استفاده از مدل CFD شبیهسازی و مورد بررسی قرار دادند، آنها به بررسی خوراک لولهها و مقایسه ضرایب نشر کوره و لولههای ریفرمر بهمنظور بررسی عملکرد ضرایب نشر، در بازدهی کوره، تولید هیدروژن و مصرف متان پرداختند. نتایج آنها با دادههای صنعتی مطابقت خوبی داشت. پاشچنکو [17] اثر ابعاد هندسی ریفرمر را با انجام شبیه سازیهای CFD با حوزههای محاسباتی 1 بعدی، 2 بعدی و سه بعدی مورد مطالعه قرار داد. نتایج نشان داد که تفاوت بین نتایج هندسه دوبعدی و سه بعدی نسبت به هندسههای یک بعدی و سه بعدی معنیدار نیست. تران و همکاران [18] یک مفهوم متعادل کننده کوره ارائه کردند که تغییرات در خوراک مشعلها میتواند بازده حرارتی یک ریفرمر صنعتی را بهبود بخشد. پاشچنکو [19] تغذیه پیش گرمایش یک ریفرمر بخار در لولهها را از طریق مدل CFD بررسی کرد. این مدل تأثیر تغییرات دما در شرایط اولیه را بر تولید هیدروژن ریفرمر به تصویر میکشد. ژانگ و همکاران [20] یک مدل CFD برای یک لوله واکنش ریفرمر با یک کاتالیزور مبتنی بر نیکل با پوشش داخلی مطابق با سیستم گردش مجدد گازهای خروجی یک موتور با سوخت گاز طبیعی مایع توسعه داد. آنها مکانیسمهای ویژگیهای ریفرمر را هنگامی که نسبت گازهای خروجی از 5/2 درصد تا 10 درصد و نسبت مولی آب به کربن از 1 تا 5/3 متغیر است، مطالعه کردند. نتایج شبیهسازی نشان داد که نسبت جرمی بالاتر آب به سوخت برای واکنش ریفرمینگ بخار متان، بازده هیدروژن بیشتر و مهار کک مفید است. پاشچنکو [21] از CFD برای شبیهسازی یک ریفرمر بهعنوان یک بستر بستهبندی شده ثابت پر از کاتالیزور متخلخل استفادهکرد تا تأثیر اشکال ذرات بر افت فشار را بررسی کند. نتایج نشان داد که افت فشار بهصورت خطی به اعماق مختلف بستر کاتالیست وابستهاست. علاوه بر این، پاشچنکو [22] یک مطالعه تجربی در مورد رفرم متان با گازهای دودکش بر روی یک کاتالیزور Ni-Al2O3 برای بهینهسازی شرایط عملیاتی ریفرمر متان بخار انجام داد. نتایج نشان داد که ترکیب گاز سنتز را میتوان با افزودن بخار کنترل کرد. تبدیل متان با افزودن بخار به خوراک بهویژه از 500 تا 800 درجه سلسیوس افزایش مییابد. علاوه بر این، پاشچنکو و همکاران [23] تأثیر تغییرات شرایط عملیاتی بر رسوب کربن و تبدیل متان و افت فشار در یک ریفرمر را بررسی کردند. نتایج نشان داد که با افزایش زمان ماند، تبدیل متان بهحالت تعادل میرسد. علاوه بر این، افزایش نسبت بخار به متان بیش از 1 منجر به افزایش رسوب کربن و وابستگی خطی با زمان و بخار میشود.
در این پژوهش مشکل کاهش ضریب انتشار در کوره ریفرمر پتروشیمی زاگرس بررسی میشود. مشکل عمده این ریفرمر افزایش دمای دود خروجی ریفرمر و کاهش بازده تولید گاز سنتز است. در پژوهش قبل ]14[ که فقط کوره ریفرمر بدون لولهها مورد بررسی قرار گرفت، مشکل اصلی ریفرمر کاهش ضریب انتشار در سطوح ریفرمر بخار در طول زمان مشخص شد. اما تأثیر کاهش و یا افزایش ضریب انتشار بر واکنش ریفرمینگ بخار آب داخل لوله بررسی نشده بود. در واقع این پژوهش تکمیل کننده پژوهش قبل است و تأثیر ضریب انتشار و پوشش سرامیکی در کوره بر خروجی لولهها بررسی میشود. استفاده از پوششهای سرامیکی با ضریب نشر بالا، سبب جذب گرمای زیاد در لولهها و دمای دود میشود. به همین علت در این پژوهش، بهمنظور بررسی دقیقتر عملکرد کوره ریفرمر پتروشیمی زاگرس، نتایج شبیهسازی، با نتایج شبیهسازی پژوهش آگویر و همکاران [16] مقایسه میشود.
[29] J. Hellander. Ceramic Coatings - Reheat Furnace Applications [J], Iron & Steel Engineer, 1987, 64(6): 40-43.
[30] I. Benko, High infrared emissivity coating for energy conservation and protection of inner surfaces in furnaces [J], International Journal of Global Energy Issues, 2002, 17(17): 60-68.