Document Type : Original Article
Highlights
در این شبیهسازی چهار نوع پاشنده مجزا مورد استفاده قرار گرفت. یک بررسی موازی با چهار مدل تزریق انجام شد که هرکدام مربوط به یک نمونه آزمایشی منفرد بود. هدف اصلی پاسخ به سؤالات مربوط به تأثیر روزنههای ورودی اکسیدکننده، قطر روزنهها اکسیدکننده، آرایش آنها برای تزریق اکسیدکننده در محفظه احتراق و نسبت اکسیدکننده به سوخت (O/F) بر فشار محفظه، تولید تراست، و ایمپالس ویژه موتور راکت هیبریدی که از دینیتروژن اکسید به عنوان اکسیدکننده و سوخت پارافین استفاده میکند. این بررسی به جنبههای پیچیده مربوط به تعداد روزنههای ورودی اکسیدکننده پرداخته و نقش این پارامتر را در دینامیک احتراق بررسی میکند. قطر روزنههای ورودی اکسیدکننده به طور سیستماتیک تغییر کرده تا اثرات آن بر فرآیند احتراق مشخص شود. آرایش فضایی روزنهها در داخل محفظه احتراق با هدف تشخیص پیکربندی بهینه آن برای تسهیل تزریق کارآمد سوخت و اکسیدکننده مورد بررسی قرار گرفت.
پارافین سوختی ارزان، ایمن و پاک است که دارای بازه نقطه ذوب پایین (°C46 تا °C68) است و به علّت ایجاد پدیده حباب، با موفقیت نقطه ضعف راکت هیبریدی که نرخ پسرفت پایین است را حل میکند. با کاهش درصد جرمی سوخت نسبت به اکسیدکننده و افزایش نسبت O/Fتا مقدار 6/3؛ فشار محفظه احتراق، تراست و ایمپالس ویژه افزایش مییابد. تفاوت میان پاشنده اول و دوم میانگین نسبت O/F از 55/2 به 53/3 افزایش یافته است که برابر با 43/38 درصد است. با مقایسه نتایج حاصل از شبیهسازی دوبعدی در پاشنده دوم نسبت به اول میانگین فشار محفظه احتراق 22/38 درصد افزایش، میانگین تراست 29/52 درصد افزایش و میانگین ایمپالس ویژه 28/18 درصد افزایش یافته است. پاشنده اول و سوم نسبت O/F از 55/2 در پاشنده اول به 53/3 در پاشنده سوم افزایش یافته که برابر با 43/38 درصد است. با مقایسه نتایج حاصل از شبیهسازی دوبعدی در پاشنده سوم نسبت به پاشنده اول میانگین فشار محفظه احتراق 64/37 درصد افزایش، میانگین تراست 31/53 درصد افزایش و میانگین ایمپالس ویژه 28/19 درصد افزایش یافته است. بیشترین مقدار میانگین اختلاف درصد خطا در کمیتهای فشار محفظه، تراست و ایمپالس ویژه برای هر نوع پاشنده در شبیهسازی حالت دوبعدی و سهبعدی 7 درصد است.
Subjects
راکتها از انواع سامانههای هوافضایی هستند که معمولاً برای پرتاب محمولههای فضایی یا نظامی و حتی بهعنوان موتور اصلی برخی هواپیماهای جنگنده در طول تاریخ صنعت هوانوردی و فضانوردی مورد استفاده قرار گرفتهاند. یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین اجزاء راکتها، سامانه پیشرانش آنهاست؛ چرا که هرچه سامانه مزبور قویتر، سبکتر، کوچکتر و ارزانتر باشد، با قابلیت و توانمندتر است و قدرت حمل محموله فضایی یا فضاپیما و هواپیمای بزرگ با وزن بالاتری را دارد. موتور راکت هیبریدی یک پیشران شیمیایی مهم هوافضا به کمک پیشران سوخت جامد و اکسیدکننده سیال کار میکند ]1، 2[. از مزایای موتورهای راکت هیبریدی میتوان به کم هزینه بودن، غیرحساس بودن به ترک گرینهای سوخت، رانش قابل کنترل، احتراق مجدد، پیشرانههای غیرسمی و غیرخطرناک اشاره کرد. معایب آنها شامل نرخ پسرفت سوخت پایین، راندمان احتراق پایین میشود. مطابق تلاش علمی- پژوهشی جمالی و همکاران؛ با توجه به مقادیر بدست آمده برای نیروی پیشران، ضربه کل و ضربه ویژه پیشرانهای ترکیبی و مقایسه آن با مقادیر مربوط به پیشرانههای جامد و مایع مستقل، میتوان مزایا و معایب سامانه پیشران ترکیبی را نسبت به هرکدام از پیشرانهای مستقل مایع و جامد در جدول ۱ بیان نمود ]۳، ۴[. فرمولهای مبتنی بر پارافین میتواند سوختی ارزان، ایمن و کارآمد برای مأموریتهای فضایی خاص مانند خارجکردن فضاپیماهای از کارافتاده، فرود ایمن و آرام مأموریتهای اکتشاف سیارهای و جابهجایی مداری به موتورهای راکت هیبریدی آینده اختصاص داده شود. سوختهای پارافین خالص درحالیکه از نظر عملکرد پیشرانه جذاب هستند؛ اما دارای خواص مکانیکی پایینی هستند که نیاز به ترکیب گرین موم جامد با عوامل تقویتکننده به عنوان پلیمرهای ترموپلاستیک و ترموست دارند ]5[.
جدول 1- مزایا و معایب پیشران هیبریدی [4].
Table 1- Advantages and Disadvantages of hybrid Propellant [4].
|
Disadvantages |
Advantages |
|
|
Larger dimensions |
Higher overall impulse |
Comparison with liquid propellant |
|
More complex design |
Maximum thrust more |
|
|
Less specific impulse |
Achieve maximum thrust faster |
|
|
Larger dimensions |
Higher specific impulse |
Comparison with solid propellant |
|
More complex design |
Maximum thrust more |
|
|
Less total impulse |
Achieve maximum thrust faster |
در شکل 1؛ طرح کلی یک موتور راکت هیبریدی کلاسیک با تمرکز ویژه بر رفتار سوختهای مبتنی بر پارافین نشان داده شده است. در این پیکربندی، یک سوخت جامد با یک اکسیدکننده گازی یا مایع جفت میشود. این ساختار در مقایسه با سیستمهای محرکه رقیب خود، یعنی موتورهای راکت جامد، که در آن گرین سوخت جامد حاوی سوخت و اکسیدکننده است و موتورهای مایع که در آن هر دو ماده در فاز مایع ذخیره میشوند، مزایای مهم فناوری هیبریدی را به همراه دارد ]6[.
Figure 1- Sketch of a hybrid rocket engine using a paraffin-based fuel [6].
شکل 1- طرحواره یک موتور راکت هیبریدی با استفاده از سوخت بر پایه پارافین]6[.
در موتورهای راکت هیبریدی نرخ پسرفت سوختهای مبتنی بر پارافین تقریباً چهار برابر سوختهای کلاسیک مانند پلیبوتادین با پایانه هیدروکسیل است و این سوختها در حین پسرفت، یکلایه مایع در سطح سوخت تشکیل میدهند که میتواند منجر به تشکیل امواج رول شود که قطرات سوخت از آن خارج میشوند که در شکل 2 نمایش داده شده است. طبق مطالعات، مواد با کشش سطحی کم و گرانروی لایه مذاب کم، مانند سوختهای مبتنی بر پارافین، حباب بیشتری تولید میکنند و نرخ پسرفت را افزایش میدهند ]7، 8.[