Document Type : Original Article
Subjects
افزایش قابلتوجهی در تقاضای انرژی در هر دو بخش صنعتی و خانگی در سطح جهان وجود دارد. عمدهترین آسیبهای استفاده از سوختهای فسیلی، افزایش گرمایش جهانی و آلودگی محیطزیست است. مقررات انتشار آلایندهها از کاربردهای مختلف تولید انرژی سختگیرانه شدهاند. این مسئله سبب شده است تحقیقات وسیعی در زمینه احتراق پاک صورت گیرد. یکی از سوختهای موردنظر سوخت گاز سنتز است. گاز سنتز یک مخلوط سوخت گازی کم کربن است که عمدتاً از H2 و CO با ناخالصیهای کوچک مانند CH4، C2H4 و غیره تشکیل شده است. سوخت کم کالری گاز سنتز توجه زیادی را به خود جلب کرده است که امروزه به دلیل ذخایر زیاد و محتوای انرژی بالا، یکی از منابع انرژی جایگزین سوختهای فسیلی تلقی شده و تحقیق روی آن بهعنوان یک جانشین امیدوارکننده جهت رفع مشکلات مذکور در حال انجام است. حمدی و همکاران [1] به ویژگیهای احتراقی گاز سنتز تحت شرایط احتراق سوخت-اکسیژن در شرایط رقیقسازی صورت گرفته با گونه CO2 پرداختهاند. در این پژوهش، برای طیف وسیعی از ترکیبات گاز سنتز با سرعت جریان ورودی 6 متر بر ثانیه، نسبت هم ارزی 42/0 و کسر مولی 60 درصد برای اکسیژن در ترکیب اکسیدکننده مدلسازی انجام شده است. بررسیها نشان میدهد افزایش کسر مولی H2 در ساختار سوخت، منجر به افزایش سرعت شعله و دما شده، اما با کاهش قدرت همراه است. درحالیکه سرعت شعله، دما و توان با افزایش کسر مولی گونه CO در ترکیب سوخت کاهشیافته است. چاوس و درایر [2] مطالعات تجربی خود را در مورد احتراق گاز سنتز در فشارهای بالا و دماهای نسبتاً پایین (مشابه شرایطی که معمولاً در توربینهای گازی رخ میدهد) ارائه نموده و سینتیک شیمیایی گاز سنتز را مورد ارزیابی قرار دادهاند. آنها به اهمیت واکنشهای اولیه شامل گونههای HO2 و H2O2 اشاره کردهاند. این گروه همچنین گزارش دادهاند که رفتار مشابهی از مخلوطهای گاز سنتز با تفاوتهای جزئی از حضور مونوکسید کربن در ساختار سوخت، در نتیجه مکانیزمهای سینتیک شیمیایی هیدروژن-اکسیژن به دست میآید. در واقع نتایج ایشان نشان میدهد که سطح بالای هیدروژن در ساختار سوخت، منجر به رفتار تقریباً یکسان در فرآیندهای احتراقی میشود. در مقاله وانگ و همکاران [3]، اثرات افزودن متان بر ویژگیهای احتراق شعله جریان آرام گاز سنتز با محتوی H2 بالا (نسبت سوخت H2/CO برابر 3) با آزمایشهای تجربی و شبیهسازیهای عددی تحت رقیقسازی N2 و CO2 مورد بررسی واقع شده است. بررسیها مشخص میکند که افزودن CH4 به سوخت گاز سنتز، سرعت سوختن آرام را کاهش داده، اما پایداری شعله را بهبود بخشیده است. همچنین در رقیقسازی با گونه CO2 نسبت به گونهN2 ، شعله پایدارتر بوده و تولید NO روند کاهشی داشته است.
بدون شک دستیابی به احتراق مایلد (MILD)، توجه روزافزونی را به خود جلب کرده است. این میزان از توجه محققین به دلیل ویژگیهای این احتراق شامل بازده بالا و انتشار پایین آلاینده NO است. در واقع احتراق MILD یک فناوری احتراق به روز است که علاوه بر موارد مذکور، ایجاد شار حرارتی یکنواخت در محفظه احتراق [4] و سرعت واکنش پایین [5] را منجر میشود. از طرفی، گاز سنتز حاوی مقدار قابلتوجهی H2 دارای زمان تأخیر احتراق کوتاه و دمای شعله آدیاباتیک بالا بوده و میتوان با استفاده از آن تحت رژیم احتراق MILD نتایج مؤثری جهت غلبه بر چالشهای فرآیندهای احتراقی به دست آورد [6]. به عبارت دیگر، ترکیب هر دو رویکرد ذکر شده با هم (یعنی رژیم احتراق MILD و غنیسازی هیدروژن سوختهای گاز سنتز) برای داشتن احتراق تمیزتر و کارآمدتر با حساسیت کمتر نسبت به ترکیب سوخت، توسط ایشان پیشنهاد شده است. خبازیان و همکاران [7] بهطور تجربی و عددی تأثیر دمای پیشگرمایش بر انتشار NO تحت احتراق MILD در مشعل حرارتی با توان 100 کیلووات را بررسی کردهاند. بهمنظور ارزیابی نتایج عددی از آنالیز واکنشگاه اختلاط ایدهآل در شرایط غیر آدیاباتیک دیواره کوره استفاده شده است. ایشان نشان دادند که با ایجاد نقشه احتراق جدید، کاهش 13 درصدی در تولید آلاینده NO و بهبود 10 درصدی در راندمان مشاهده میگردد. عملکرد حرارتی کوره غیر پیش آمیخته و پایداری شعله تحت تأثیر دمای دیواره کوره برای شرایط مختلف احتراقی توسط ژو و همکاران [8] بهصورت عددی و تجربی ارزیابی شده است. بر اساس نتایج بهدستآمده، انتقال از رژیم احتراق معمولی به رژیم احتراق MILD با کاهش دمای دیواره امکانپذیر است. این موضوع به نوبه خود منجر به کاهش میزان تولید آلاینده NO نیز خواهد شد. لازم به ذکر است حد دمای کمینهای وجود دارد که در مقادیر کمتر از آن، امکان دستیابی به شرایط احتراق MILD فراهم نمیگردد. همچنین نتایج بیانگر این مطلب است که افزایش دمای دیواره منجر به کاهش اتلاف حرارت از دیواره کوره و کاهش زمان تأخیر در اشتعال میشود. بویاقچی و همکاران [9] در پژوهش خود به بررسی اثر شرایط حرارتی دیواره کوره بر انتشار NO در دماهای ورودی مختلف و سطوح مختلف رقیقسازی اکسیدکننده پرداختهاند. ایشان دریافتند که تلفات حرارتی بالاتر از دیوار و جایگزینی بیشتر CO2 با N2، استقرار رژیم MILD و کاهش قابل توجه تولید NO را تسهیل میکند. مکانیزمهای غالب در انتشار NO تحت شرایط احتراق MILD، مکانیزم سریع از طریق واکنش CH+N2⇌HCN+N و مکانیزم حرارتی برای شرایط سوخت-هوا و مکانیزم N2O-میانی توسط واکنشهای N2O+O⇌2NO و N2O+H⇌N2+OH و مکانیزم حرارتی برای احتراق سوخت-اکسیژن معرفی شده است.
از لحاظ محاسبات سینتیکی، اثرات فیزیکی و شیمیایی حضور گونه CO2 در ساختار اکسیدکننده را میتوان آنالیز نمود. بهعنوان نمونه، لیو و همکاران [10] بهصورت تجربی و عددی، تحقیق خود را مبنی بر بررسی سینتیکی تأثیر جایگزینی CO2 با N2 در راستای مطالعه تأخیر در اشتعال احتراق سوخت CH4 تحت فشارها و دماهای ورودی مختلف انجام دادهاند. نتایج تأکید میکند که اثرات شیمیایی جایگزینی CO2 با N2 منجر به تغییرات اساسی در مقدار تأخیر در اشتعال برای فشارها و دماهای مختلف شده، درحالیکه اثرات فیزیکی تأثیر ناچیزی بر مقدار این پارامتر دارند. علاوه بر این، کاهش فشار از طریق مسیر2CH3(+M)⇌C2H6(+M) منجر به افزایش زمان تأخیر در اشتعال شده و افزایش دما منجر به فعالسازی بیشتر مسیر HCO+M⇌ H+CO+M گشته و این بدان معنی است کاهش زمان تأخیر در اشتعال را به همراه دارد. این موضوع را میتوان با اعمال گونه خنثی VCO2 در محاسبات سینتیکی نیز ارزیابی نمود. گونه مذکور خواص فیزیکی مشابه CO2 را داشته ولی در واکنشهای شیمیایی حضور ندارد. تفاوت نتایج بهدستآمده بین شرایط بهکارگیری گونه VCO2 و N2 بیانگر اثرات فیزیکی و تفاوت نتایج استفاده از گونه VCO2 و CO2 بیانگر اثرات شیمیایی مربوطه است [11].
ترکیب اکسنده پارامتر مهم دیگری است که اخیراً برای کاهش انتشار آلایندهها، گازهای گلخانهای و رفتار شعله در کورهها موردتوجه قرار گرفته است. سورنتینو و همکاران [12] اثر پارامترهای متعدد ازجمله سطح رقیقسازی و ترکیب مخلوط ورودی را بر انتشار NO در پیکربندی مشعل سیکلونی ارزیابی نمودهاند. آنها بیان کردند که میزان تولید آلاینده NO بهتدریج بر اساس کاهش دمای سیستم با افزایش سطح رقیقسازی (XN2> 0.84) کاهش مییابد، درحالیکه افزایش سطح اکسیژن در ترکیبات اکسیدکننده منجر به تقویت انتشار NO، بهویژه از طریق مکانیزم حرارتی میشود. مطالعه ساختار شعله سوخت گاز سنتز تحت شرایط سوخت-اکسیژن، اکسیژن غنی و سوخت-هوا توسط شاکر و همکاران [13] انجام شده است. در تحقیقات این گروه کسر مولی اکسیژن در ساختار اکسیدکننده نیز موردتوجه قرار گرفته است. نتایج ایشان حاکی از این مطلب است که در سطح غلظت پایین اکسیژن، اثرات فیزیکی جایگزینی CO2 با N2 در بررسی ساختار شعله غالب است. ارتقای سطح غلظت اکسیژن سبب شده است تا سهم تأثیرات شیمیایی و فیزیکی در تولید گونه رادیکال هیدروکسیل مشابه شوند. در مطالعه دیگری گوئودونگ و همکاران [14] نتایج مکانیزمهای تولید NO را برای شبیهسازی احتراق جریان متقابل با ترکیب سوخت H2/CO و استفاده از گونههای رقیق کننده N2/CO2/H2O گزارش کردهاند. در این پژوهش نیز اثرات تغییرات کسر حجمی اکسیژن بررسی شده است آنها با مقدار کم نسبت سوخت H2/CO ((H2/CO<0.25 و کسر حجمی پایین اکسیژن (XO2<15٪) استنباط کردند که انتشار آلاینده NO تحت رژیم MILD به حداقل میرسد. مهرگان و همکاران [15] تأثیر غلظت اکسیژن، دمای پیشگرمایش و گونههای رقیقسازی را بر انتشار آلاینده NO در رژیم احتراق مایلد بهصورت عددی ارزیابی کردهاند. آنها اهمیت این سه عامل را در تشکیل آلاینده NO در قالب نسبت مشارکت تعیین نمودهاند. تحلیل نتایج نشان میدهد که نسبت سهم غلظت اکسیژن و دمای پیشگرمایش ورودی به ترتیب 57درصد و 32درصد است. علاوه بر این، آنها اشاره کردند که N2 یک گونه رقیقسازی بهینه است، درحالیکه جهت به حداقل رساندن انتشار آلاینده NO مقادیر توصیه شده برای کسر مولی اکسیژن 5 درصد و میزان دمای پیشگرمایش 900 کلوین است.
با توجه به مطالب بیان شده، اغلب پژوهشهای انجام شده در ارتباط با احتراق گاز سنتز تحت رژیم مایلد یا دما بالا مربوط به بررسی شرایط ساختار شعله و تأخیر در اشتعال بدون توجه به شرایط عملکردی و ثابت نگهداشتن آنها در بررسی متغیرهای مختلف است. شرایط عملکردی ازجمله توان کوره، نسبت سوخت به هوا و ترکیب سوخت گاز سنتز تأثیر به سزایی در شرایط حرارتی و ساختار شعله تحت شرایط احتراق مایلد و دما بالا دارند. از اینرو در مطالعه حاضر به بررسی تأثیر پارامترهای عملکردی مستقل (تغییر هر پارامتر عملکردی با ثابت نگهداشتن سایر پارامترها انجام شده است) روی شرایط حرارتی و ساختار شعله تحت رژیمهای مایلد و دما بالا انجام شده است. بدین منظور شبیهسازی کوره احتراق دانشگاه لیسبون با توجه به وجود دادههای تجربی در هر دو رژیم دما بالا و مایلد برای آن موردتوجه قرار گرفته است. در تحقیق جاری به این منظور بررسی توزیع دما بهمنظور بررسی شرایط حرارتی به همراه توزیع گونه رادیکال هیدروکسیل جهت بررسی ساختار شعله و تغییرات تأخیر در اشتعال برای شرایط مختلف بررسی شده است.