Document Type : Original Article
Subjects
در سالهای اخیر، مسئله گرمشدن جو زمین به یکی از بزرگترین نگرانیهای بشر در زمینه محیطزیست تبدیل شده است. تحقیقات نشان داده است که میان افزایش گازهای گلخانهای در جوّ و گرمشدن کره زمین ارتباط مستقیمی وجود دارد. در این میان، گازهای منواکسید و دیاکسیدکربن بهعنوان یکی از مهمترین گازهای گلخانهای شناخته شده که تجمع آن در جوّ زمین منجر به تغییرات قابلملاحظهای در شرایط آب و هوایی شده و این امر اثرات زیانباری برای حیات بشر در پی خواهد داشت. یکی از اصلیترین منابع تولید گازهای منواکسید و دیاکسیدکربن احتراق سوختهای فسیلی در موتورهای توربینهای گازی است. امروزه، توربینهای گازی بهصورت گسترده در صنایع هوایی و تولید توان استفاده میشود. اما استفاده از این موتورها نیازمند کنترل انتشار آلایندههای ناشی از احتراق است [1]. تلاشهای زیادی در مسیر جایگزینی سوختهای مرسوم با سوختهای سازگار با محیط و پاک انجام شده است. برای مثال افزودن هیدروژن به سوخت یا استفاده از آن بهطور کامل بهعنوان سوخت روش امیدوارکنندهای جهت رعایت قواعد سختگیرانه زیستمحیطی است [1، 2]. در چند سال گذشته استفاده از هیدروژن بهعنوان یک سوخت افزودنی افزایشیافته است که دلایل آن میتواند، افزایش قیمت سوختهای فسیلی و اثر نامطلوب انتشار گازهای خروجی ناشی از احتراق سوختهای فسیلی بر شرایط جوی باشد. از مشخصههای یک سوخت خوب در دسترس بودن و احتراق پاک آن سوخت است که هیدروژن دارای این شاخصهها است [3]. افزودن هیدروژن عملکرد احتراق گاز طبیعی را بهبود بخشیده، انتشار کربن را کاهش داده و محدوده اشتعال گازهای طبیعی را گسترش میدهد.
در راستای بررسی تأثیر گاز هیدروژن بر احتراق متان و هوا و همچنین انتشار آلایندههای ناشی از آن، تحقیقات گستردهای توسط محققین مختلف صورت گرفته است. عمادی و همکاران [4] یک مطالعه تجربی جهت مشاهده تأثیر افزودن هیدروژن بر دینامیک شعله متان– هوا انجام و گزارش دادند که افزودن هیدروژن به متان، مشخصههای پایداری شعله مانند حد اشتعال و نرخ کرنش خاموشی را بهبود میبخشد و نرخ احتراق با افزودن هیدروژن به متان افزایش پیدا میکند. شفر و همکاران [5] نشان دادند که افزودن هیدروژن به متان به مقدار قابلتوجهی تشکیل کربن منواکسید را کاهش میدهد. بوربانو و همکاران [6] نیز علت کاهش آلایندهها توسط هیدروژن را اینگونه بیان کردند که افزودن هیدروژن به متان تأثیر بهسزایی در افزایش غلظت رادیکال OHدارد و این رادیکالها اکسیداسیون کربن منواکسید به کربن دیاکسید را افزایش میدهد. راجپارا و همکاران [3] نیز نشان میدهند که با ثابت بودن جریان سوخت حجمی افزودن هیدروژن موجب کاهش انتشار گونههای متشکل از کربن، افزایش دمای شعله، کاهش ابعاد شعله و کاهش انتشار CO میشود. بهعلت افزایش دمای شعله انتشار اکسیدهای نیتروژن NOX افزایش مییابد. با ثابت بودن انرژی ورودی، شعلهها با غلظت هیدروژن بالاتر از نظر ابعاد کوتاهتر و گستردهتر هستند. مزیان و همکاران [7] همچنین بیان میکنند که با تزریق مخلوط سوخت و هیدروژن به محفظه احتراق با سرعت ثابت، انتشار آلایندههایی مانند کربن منواکسید و اکسیدهای نیتروژن کاهش مییابد. شیانگ و همکاران [8] با مطالعه آثار فیزیکی و شیمیایی افزودن هیدروژن بر احتراق پیشآمیخته متان بیان میکنند که اثر شیمیایی هیدروژن موجب افزایش دمای آدیاباتیک شعله و اثر فیزیکی آن موجب کاهش نرخ گرمای آزاد شده میشود. رن و همکاران [9] نیز گزارش کردند که با تغلیظ سوخت با هیدروژن، دمای آدیاباتیک شعله و سرعت اشتعال در حالت آرام افزایش مییابد. همچنین میزان تولید رادیکالهای فعال H،O و OH وابسته به سرعت اشتعال در حالت آرام است. بویوکاکین [10] و همکاران همچنین بیان میکنند که با افزودن هیدروژن به متان، انتشار کربن کاهش مییابد و این در حالی است که تشکیل NO حرارتی افزایش مییابد. فو و همکاران [11] جهت بهبود عملکرد موتورهای گاز مایع متان و افزایش سرعت احتراق مخلوط، هیدروژن به سوخت افزودند و مشاهده کردند که ضمن افزایش سرعت احتراق مخلوط، با افزایش کسر انرژی هیدروژن، نرخ انرژی آزاد شده افزایش مییابد. آنها همچنین مشاهده کردند که با افزایش کسر انرژی هیدروژن بین 0 تا 20 درصد، انتشار اکسیدهای نیتروژن افزایش مییابد، در حالی که انتشار کربن منواکسید و کربن دیاکسید بهدلیل دمای احتراق بالاتر کاهش مییابد. در پژوهشی دیگر، ایشان [12] سرعت اشتعال آرام مخلوطهای زیستگاز- هیدروژن- هوا با نسبتهای همارزی و ترکیب مختلف را مطالعه نموده و بیان کردند که سرعت اشتعال آرام تقریباً بهصورت خطی با افزایش هیدروژن، افزایش یافته است. همچنین سینتیک شیمیایی سوخت بهبود و دمای آدیاباتیک شعله نیز افزایش یافته است. اوزتونا و همکاران [13] نیز با استفاده از نرمافزار سیالاتی فلوئنت (Fluent) و مدل احتراقی فلیملت آرام پایا، جریان احتراقی را در محفظه احتراقی با پسفشار[1] به صورت شعله غیرپیش آمیخته متان - هیدروژن و هوا حل کردند و مشاهده کردند که دمای شعله کاهش و اختلاط واکنشدهندهها به تبع کاهش طول شعله، بهتر انجام میشود.
جهت اعتبارسنجی شبیهسازی موردنظر در این مقاله از مورد SM1 شعله پیچشی سیدنی استفاده شده است. این نوع مشعل توسط محققین شبیهسازی عددی شده است که در ادامه به بعضی از آنها اشاره میشود. در سال 2007، استین و همکاران [14] این مشعل را با استفاده از روش شبیهسازی گردابههای بزرگ، حل کردند. مدل احتراقی استفاده شده، مدل فلیملت پایا بر پایه مکانیزم جزئی بود. در این پژوهش، ایشان جهت اعتبارسنجی جریان غیرواکنشی از مورد[2] غیرواکنشی N29S054 مشعل سیدنی استفاده کردند. برای اعتبارسنجی جریان واکنشی از نمونه شعله SMH1 که در آن سوخت ترکیبی از متان و هیدروژن است، استفاده کردند. در این تحقیق در کیس غیرواکنشی، پدیده شکست گردابهای در جریان را بررسی کردند و دریافتند که این پدیده به مقدار چرخش بسیار حساس است. همچنین دریافتند که پیشبینی اثرات ناحیه گردابهای اولیه (در اثر جسم جداکننده) بر تداخل بین جت سوخت و جریان چرخشی هوا، بسیار دشوار است.
در سال 2008، کمف و همکاران [15] نیز این شعله را با هدف بررسی ساختار شعله و گرفتن نواحی بازگردشی جریان و همچنین پدیده شکست گردابهای موجود در شعلهها بررسی کردند. در این مطالعه جهت بررسی جریان غیرواکنشی از مورد N29S054 و جریان واکنشی از موارد SM1، SMH1 و SMH2 استفاده کردند. نتایج نشان دادند که در جریان غیرواکنشی میان جریان آشفته و گرفتن نواحی بازگردشی و همچنین شکست گردابهای تطابق وجود دارد. اما در موارد واکنشی، رضایت کمی از نتایج حاصل شد. با این وجود روش شبیهسازی گردابه بزرگ توانایی خود را در نمایش حالت ناپایداری شعله نشان داد.
در سال 2015، کشیر و همکاران [16] نیز برروی این شعله مطالعاتی انجام دادند. مطالعات آنها شامل بررسی اثرات افزودن هیدروژن با مقدار مختلف [15] به متان و تأثیر آن بر شاخصههای احتراقی (مقدار حداکثر دما در شعله و انتشار کربن دیاکسید) این شعله بود. در این بررسی از مدل فلیملت همراه با بررسی اثرات تشعشع به همراه مدل آشفتگی استفاده شد. همچنین اثرات عدد چرخش با سه مقدار 3/0، 5/0 و 6/0 بررسی شد. نتایج بیانگر این موضوع بود که هرچند که نرخ کاهش طول شعله رابطه عکس با مقدار چرخش دارد اما با افزودن هیدروژن، طول شعله کاهش مییابد. همچنین با افزایش مقدار هیدروژن، ناحیه با بالاترین مقدار دما به سمت بالا دست و نزدیک صفحه خروجی سوخت انتقال مییابد و مقدار کربن منواکسید کاهش مییابد.
در مطالعات قبلی برروی شعله مورد SM1 در مشعل پیچشی سیدنی از مدلهای احتراقی فلیملت به همراه مدل آشفتگی استفاده شده است. در این مقاله در جهت کسب نتایج دقیقتر گونههای احتراقی سعی بر استفاده از مدلهای نرخ محدود مانند مدل واکنشگاه اختلاط جزئی[3] است. همچنین جهت استفاده از مدل آشفتگی k-ω SST-SAS که نتایج خوبی در بررسی جریانات برشی ارائه کرده است، اعتبارسنجی بر روی آن در مسائل احتراقی مدنظر صورت میگیرد. تأثیر افزودن هیدروژن بر مشخصات فیزیکی و شیمیایی شعله SM1 و بررسی اثر احتراق بر میدان جریان سوخت و اکسیدکننده با استفاده از نرمافزار [4]OpenFOAM شبیهسازی شده و نتایج عددی با مقادیر آزمایشگاهی شعله مورد SM1 در مشعل پیچشی سیدنی مقایسه میشود. همچنین بهمنظور آشکارسازی ناحیه بازگردشی دوم، جریان غیرواکنشی با رهیافت شبیهسازی گردابههای بزرگ[5] تحلیل شده است. نتایج شبیهسازی حاکی از موفقیت رهیافت شبیهسازی گردابههای بزرگ در پیشبینی نواحی بازگردشی با گرادیان پایین است.
[1] Back-pressure
[2] Case
[3] Partially Stirred Reactor
[4] Open-Source Field Operation And Manipulation
[5] Large Eddy Simulation